Apstrakt: Drugo izdanje Oktoiha petoglasnika štampanog u Veneciji – preštampano izdanje Oktoiha petoglasnika Božidara Vukovića (Venecija, 1537), obično se u literaturi datuje oko 1560. godine. U radu se govori o dosadašnjim rezultatima filigranoloških istraživanja ove knjige. Iznose se novi podaci o papiru, vodenim znacima i datovanju toga izdanja do kojih se došlo ispitivanjem njegovih devet primeraka (osam iz Biblioteke Matice srpske i jednog iz Narodne biblioteke Srbije). Opisano je ukupno 10 vodenih znakova. Prema sprovedenoj analizi, kao novi hronološki okvir predlaže se razdoblje između 1562. i 1566. godine.

Ključne reči: Biblioteka Matice srpske, Narodna biblioteka Srbije, Oktoih petoglasnik, Vićenco Vuković, Jerolim Zagurović, štampane srbulje, vodeni znaci

Spisak referenci

Izvori

BMS Zbor: Zbornik za putnike. Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1547. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr I 2.1.

BMS Zbor. (J): Zbornik za putnike (Časlovac). Izdanje Jakova od Kamene Reke. Venecija 1566. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr I 1.1.

BMS Mol. (BV): Molitvenik (Trebnik). Izdanje Božidara Vukovića. Venecija 1538–1540. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 8.1.

BMS Mol. (JZ): Molitvenik (Trebnik). Izdanje Jerolima Zagurovića i Jakova Krajkova. Venecija 1570. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 10.1.

BMS Okt. (BV): Oktoih petoglasnik. Izdanje Božidara Vukovića. Venecija 1537. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 5.1.

BMS Okt. 1: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.1.

BMS Okt. 2: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.2.

BMS Okt. 3: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.3.

BMS Okt. 4: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.4.

BMS Okt. 5: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.5.

BMS Okt. 6: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.6.

BMS Okt. 7: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.7.

BMS Okt. 8: Oktoih petoglasnik. Izdanje Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 6.8.

BMS Praz. Min: Praznični minej (Sabornik). Izdanje Božidara Vukovića. Venecija 1538. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 1.1.

BMS Psal. (VV) I: Psaltir s posledovanjem. Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1546. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 4.1.

BMS Psal. (VV) II: Psaltir s posledovanjem. Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1561. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 5.1.

BMS Psal. (JZ): Psaltir s posledovanjem. Izdanje Jerolima Zagurovića i Jakova Krajkova. Venecija 1569. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 12.1.

BMS Služ: Služabnik. Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1554. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 13.1.

BMS Služ (JZ): Služabnik. Izdanje Jerolima Zagurovića (?). Venecija, oko 1570. (signatura – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 14.1.

BMS Tri. pos: Triod posni. Izdanje Stefana od Skadra i Vićenca Vukovića. Venecija 1561. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 3.1.

BMS Tri. cvet: Triod cvetni. Izdanje Stefana od Skadra, Vićenca Vukovića i Kamila Zanetija. Skadar (Venecija ?) 1563. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpska (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 4.1.

NBS Mol. 1: Molitvenik (Zbornik za putnike). Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1560. – Prema primerku: Narodna biblioteka Srbije (Beograd), Arheografsko odeljenje, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. I3.

NBS Mol. 2: Molitvenik (Zbornik za putnike). Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1560. – Prema primerku: Narodna biblioteka Srbije (Beograd), Arheografsko odeljenje, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. I94.

NBS Okt: Oktoih petoglasnik. Štamparija Vićenca Vukovića (?). Venecija, početak sedme decenije XVI veka. – Prema primerku: Narodna biblioteka Srbije (Beograd), Arheografsko odeljenje, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. I 5.

Katalozi

Bidl: M. Biddle. „New Strategies in Using Watermarks to Date Sub-Saharan Islamic Manuscripts.“ Studies in Manuscript Cultures, 12 (2017), 27–68.

Brike: C. M. Briquet. Les filigranes: dictionnaire historique des marques du papier, dès leur apparition vers 1282 jusqu’en 1600, t. 3. Genève–Paris 1907 [reprint: New York 1966].

Velkov: A. Velkov. Les Filigranes aens les documents Ottomans. Divers types d’images. Sofia 2005.

Vićenco Vuković (Psaltir): Psaltir s posledovanjem. Izdanje Vićenca Vukovića. Venecija 1561. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 5.1.

Grozdanović-Pajić (Sentandreja): N. R. Sindik, M. Grozdanović-Pajić, K. Mano-Zisi. Opis rukopisa i starih štampanih knjiga Srpske pravoslavne eparhije budimske u Sentandreji. Beograd – Novi Sad 1991.

Grozdanović-Pajić, Stanković (Dečani): M. Grozdanović-Pajić, R. Stanković. Rukopisne knjige manastira Visoki Dečani, knj. 2. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 1995.

Jerolim Zagurović (Psaltir): Psaltir s posledovanjem. Izdanje Jerolima Zagurovića i Jakova Krajkova. Venecija 1569. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr II 12.1.

Mareš: Al. Mareş. Filigranele hîrtiei întrebuinţate în ţǎrile române în secolul al XVI-lea. Bucureşti 1987.

Macoldi: L. Mazzoldi. Filigrane di cartiere bresciane, tomo I. Brescia 1990.

Mošin: V. Mošin. „Vodeni znaci najstarijih srpskih štampanih knjiga.“ Zbornik Muzeja primenjene umetnosti, 11 (1967), 7–24.

Mošin (Kotva): V. Mošin. Anchor Watermarks. Amsterdam 1973.

Stanković (MSPC): R. Stanković. Rukopisne knjige Muzeja Srpske pravoslavne crkve u Beogradu. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 2003.

Stanković (Muzej Srema): R. Stanković. „Vodeni znaci rukopisnih knjiga Muzeja Srema u Sremskoj Mitrovici.“ Arheografski prilozi, 24 (2002), 189–254.

Stanković (Plovdiv): R. Stanković. „Rukopisi srpske redakcije u narodnoj biblioteci ’Ivan Vazov’ iz Plovdiva: vodeni znaci i datiranje.“ Arheografski prilozi, 26–27 (2004), 189–261.

Stanković (Pljevlja): R. Stanković. Rukopisne knjige manastira Svete Trojice kod Pljevalja. Beograd 2003.

Stanković (Hilandar XVI): R. Stanković. Vodeni znaci Hilandarskih srpskih rukopisa XVI veka. Beograd 2010.

Triod posni: Triod posni. Izdanje Stefana od Skadra i Vićenca Vukovića. Venecija 1561. – Prema primerku: Biblioteka Matice srpske (Novi Sad), Odeljenje stare i retke knjige, Zbirka starih štampanih knjiga, sign. RSr IV 3.1.

Tromonin: Tromonin’s watermark album. A facsimile of the Moscow 1844 edition. Hilversum 1965.

Ostala literatura

Grbić 2021: D. Grbić. „Zapisi u primercima Oktoiha petoglasnika Vićenca Vukovića (Venecija, oko 1560) u Biblioteci Matice srpske.“ Manastiri i biblioteke čuvari kulturne baštine. Zbornik radova sa stručnog skupa održanog 29. i 30. juna 2020. godine u manastiru Velika Remeta. Irig – Velika Remeta 2021, 35–42.

Grozdanović-Pajić, Stanković 1995: M. Grozdanović-Pajić, R. Stanković. Rukopisne knjige manastira Visoki Dečani, knj. 2. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 1995.

Lazić 2022a: M. Lazić. Božidar Vuković. Između istorije i imaginacije. Beograd 2022.

Lazić 2022b: M. Lazić. „U službi «Svete crkve i hrišćanskog carstva»: o jednom nerealizovanom izdavačkom projektu Vićenca Vukovića i Vatikana.“ Polьza zѣlo velikaѧ. Sbornik naučnыh stateй k 60-letiю Andreя Vladimiroviča Voznesenskogo. Sankt-Peterburg 2022, 79–85.

Lukьяnenko 1993: V. I. Lukьяnenko. Izdaniя kirilličeskoй pečati XV–XVI vv. (1491–1600 g.). Katalog knig iz sobraniя GPB. Sankt-Peterburg 1993.

Mošin 1967: V. Mošin. „Vodeni znaci najstarijih srpskih štampanih knjiga.“ Zbornik Muzeja primenjene umetnosti, 11 (1967), 7–24.

Nemirovski 1993: E. LJ. Nemirovski. Crnogorska bibliografija, tom I, knj. 2. Cetinje 1993.

Pešikan 1994: M. Pešikan. „Leksikon srpskoslovenskog štamparstva.“ Pet vekova srpskog štamparstva. Razdoblje srpskoslovenske štampe: XV–XVII v. Beograd – Novi Sad, 1994, 71–232.

Sindik i dr. 1991: N. R. Sindik, M. Grozdanović-Pajić, K. Mano-Zisi. Opis rukopisa i starih štampanih knjiga Srpske pravoslavne eparhije budimske u Sentandreji. Beograd – Novi Sad 1991.

Stanković 1994: R. Stanković. „Datiranje i vodeni znaci rukopisnih knjiga manastira Nikoljca.“ Arheografski prilozi, 16 (1994), 141–306.

Stanković 2002: R. Stanković. „Vodeni znaci rukopisnih knjiga Muzeja Srema u Sremskoj Mitrovici.“ Arheografski prilozi, 24 (2002), 189–254.

Stanković 2003a: R. Stanković. Rukopisne knjige Muzeja Srpske pravoslavne crkve u Beogradu. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 2003.

Stanković 2003b: R. Stanković. Rukopisne knjige manastira Svete Trojice kod Pljevalja. Beograd 2003.

Stanković 2004: R. Stanković. „Rukopisi srpske redakcije u narodnoj biblioteci ’Ivan Vazov’ iz Plovdiva: vodeni znaci i datiranje.“ Arheografski prilozi, 26–27 (2004), 189–261.

Stanković 2007: R. Stanković. Vodeni znaci Hilandarskih srpskih rukopisa XVI veka. Beograd 2010.

Čurčić 1986: L. Čurčić. „Neki problemi preštampanih izdanja Božidara i Vićenca Vukovića.“ Štamparska i književna djelatnost Božidara Vukovića Podgoričanina. Radovi sa naučnog skupa Titograd, 29. i 30. septembar 1983, knj. 4. Titograd 1986, 181–194.

Biddle 2017: M. Biddle. „New Strategies in Using Watermarks to Date Sub-Saharan Islamic Manuscripts.“ Studies in Manuscript Cultures, 12 (2017), 27–68.

Briquet 1966a: C. M. Briquet. Les filigranes. Dictionnaire historique des marques du papier, dès leur apparition vers 1282 jusqu’en 1600, t. 1. Genève 1907 [reprint: New York 1966].

Briquet 1966b: C. M. Briquet. Les filigranes. Dictionnaire historique des marques du papier, dès leur apparition vers 1282 jusqu’en 1600, t. 3. Genève 1907 [reprint: New York 1966].

Eineder 1960: G. Eineder. The ancient paper-mills of the former Austro-Hungarian empire and their watermarks. Hilversum 1960.

Lihačov 1994a: Likhachev’s watermarks. An english-language version, vol. 1. Amsterdam 1994.

Lihačov 1994b: Likhachev’s watermarks. An english-language version, vol. 2. Amsterdam 1994.

Mareş 1987: Al. Mareş. Filigranele hîrtiei întrebuinţate în ţǎrile române în secolul al XVI-lea. Bucureşti 1987.

Mazzoldi 1990: L. Mazzoldi. Filigrane di cartiere bresciane, tomo I. Brescia 1990.

Mošin 1973: V. Mošin. Anchor Watermarks. Amsterdam 1973.

Tromonin 1965: Tromonin’s watermark album. A facsimile of the Moscow 1844 edition. Hilversum 1965.

Velkov 2005: A. Velkov. Les Filigranes dans les documents Ottomans. Divers types d’images. Sofia 2005.